TYMM nedir? Öğretmen için sınıfta ne değişir

Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli (TYMM), Millî Eğitim Bakanlığının 2024-2025 eğitim öğretim yılından itibaren kademeli olarak uygulamaya koyduğu yeni öğretim programları modelidir. Programların tamamı tymm.meb.gov.tr adresinde yayımlanır ve sitede 112 öğretim programı listelenir.

Bu yazıda TYMM'yi kuramsal bir tartışma olarak değil, bir öğretmenin haftalık işine dokunan yönleriyle ele alıyoruz: programı nasıl okursunuz, bir temanın içinde neler vardır, ölçme ve planlamada neye dikkat edersiniz. Her bilgiyi resmi belgelerden aldık; kaynak adlarını metinde bulacaksınız.

Ortak Metin: bütün programların çatısı

TYMM'deki her ders programı aynı çatıya dayanır. Bu çatıyı anlatan belgenin adı Ortak Metindir. Ortak Metin; temel yaklaşımı, öğrenci profilini, beceri çerçevelerini ve program bileşenlerini açıklar (Ortak Metin).

Öğrenci profili on özellikle tanımlanır: ahlaklı, bilge, cesaretli, estetik, iradeli, merhametli, sağlıklı, sorgulayıcı, üretken ve vatansever (Öğrenci profili). Programları okurken bu profilin her derste farklı bir yerden beslendiğini görürsünüz.

Ortak Metin'in yanında TYMM sitesinde Program Okuryazarlığı Kılavuzları da yayımlanmıştır. Kılavuzlar modüller hâlinde hazırlanmıştır; ölçme-değerlendirme ve farklılaştırma gibi konular ayrı modüllerde ayrıntılı anlatılır (Program Okuryazarlığı Kılavuzları).

Bir temanın içinde neler var?

Programın sınıf düzeyindeki ana bölümüne derslere göre farklı adlar verilir: Matematik ve Türkçe'de "tema", Fen Bilimleri ve Din Kültürü'nde "ünite", Sosyal Bilgiler'de "öğrenme alanı", İngilizce'de "theme". Adı ne olursa olsun, bir tema sayfasında genellikle şu bölümler bulunur:

• Ders saati: temaya ayrılan süre.
• Beceriler: alan becerileri, kavramsal beceriler ve eğilimler; ayrıca programlar arası bileşenler (sosyal-duygusal öğrenme becerileri, değerler, okuryazarlık becerileri).
• Disiplinler arası ve beceriler arası ilişkiler.
• Öğrenme çıktıları ve süreç bileşenleri.
• İçerik çerçevesi: genellemeler, anahtar kavramlar, sembol ve gösterimler.
• Öğrenme kanıtları (ölçme ve değerlendirme).
• Öğrenme-öğretme yaşantıları: temel kabuller, ön değerlendirme süreci, köprü kurma ve öğrenme-öğretme uygulamaları.
• Farklılaştırma: zenginleştirme ve destekleme.

Bölümler derse göre eksik ya da fazla olabilir. Örneğin Ortaokul Türkçe 7. sınıfta "Üretim Atölyesi" adlı ek bir bölüm vardır. Öğretmen yansıtmaları ise web sayfasında değil, program PDF'inde yer alır.

Öğrenme çıktısı: "konu" yerine gözlenebilir hedef

TYMM'de bir temada öğrencinin kazanması beklenen bilgi, beceri ve eğilim öğrenme çıktısı olarak yazılır. Öğrenme çıktısı gözlemlenebilir bir tanımdır ve kodludur; örneğin MAT.4.1.6 (Modül 1).

Her öğrenme çıktısının altında a, b, c diye sıralanan süreç bileşenleri bulunur. Bunlar çıktıya giden yolu adım adım gözlenebilir davranışlara böler. Sınıfta işinize en çok yarayacak bölüm de burasıdır: Bir etkinliği ya da soruyu hazırlarken "bu, hangi süreç bileşenini gözlememi sağlıyor?" diye sormak, materyalin amacını netleştirir.

Kodlarla ilgili küçük bir gözlem: aynı kod öbeği birden çok temaya yayılabilir. Örneğin 4. sınıf Matematik'te MAT.4.1 ile başlayan çıktılar hem "Sayılar ve Nicelikler (1)" hem de "Sayılar ve Nicelikler (2)" temasında geçer. Bu yüzden bir çıktının hangi temaya ait olduğuna koddan değil, tema sayfasından bakmak en güvenlisidir.

Temel kabuller ve köprü kurma

Her tema, öğrencinin o temaya başlarken sahip olduğu varsayılan ön öğrenmeleri temel kabuller olarak yazar. Örneğin 4. sınıf Matematik'teki kesirler teması, öğrencilerin bütün, yarım ve çeyreği kesirle gösterebildiğini temel kabul olarak alır ve üzerine basit, bileşik, tam sayılı ve denk kesirleri ekler.

Bu, öğretmen için iki şey demektir. Birincisi, temaya başlamadan önce temel kabullerin sınıfınızda gerçekten var olup olmadığını yoklamak (ön değerlendirme) değerlidir. İkincisi, hazırladığınız materyal o sınıfın çıktısının altına inmemeli, üstüne de çıkmamalıdır.

Köprü kurma ise yeni öğrenmeyi öğrencinin hayatı ve önceki bilgileriyle ilişkilendiren bölümdür. Kısa bir hikâye, gündelik bir soru ya da önceki temaya gönderme, köprü kurmanın en kolay biçimleridir.

Beceri çerçeveleri ve değerler

Her tema hangi becerileri işlediğini kodlarıyla yazar. Çerçeveler şunlardır: kavramsal beceriler (KB), alan becerileri, eğilimler (E), sosyal-duygusal öğrenme becerileri (SDB), değerler (D) ve okuryazarlık becerileri (OB) (Beceri çerçeveleri).

Değerlerle ilgili önemli bir ayrıntı: Erdem-Değer-Eylem Çerçevesi'nde çatı değerler saygı, sorumluluk ve adalettir ve değerler ayrı bir konu olarak değil, programa kaynaşık biçimde işlenir (Erdem-değer-eylem çerçevesi). Yani "değerler etkinliği" ayrı bir ders gibi değil, temanın içindeki etkinliklere yedirilmiş olarak düşünülür.

Ölçme ve değerlendirmede ne değişti?

Tema sayfalarındaki öğrenme kanıtları bölümü, öğrencinin çıktıya ulaşma düzeyini gösteren somut kanıtları ve bunları toplayan araçları listeler: performans görevi, dereceli puanlama anahtarı, kontrol listesi, çalışma kâğıdı ve benzerleri. Bu araçlar temadan temaya değişir; aynı araç her derste önerilmez.

Resmi metinlerden öne çıkan birkaç kural:

• Sosyal-duygusal öğrenme becerileri, öğrenciler hakkında eğitsel karar vermek amacıyla ölçülmez; biçimlendirici yaklaşım esastır (Modül 2).
• TYMM genelgesine göre öğrencileri akademik başarıya göre sıralayan sınavlar yapılmaz (genelge haberi).
• Çoktan seçmeli soru yazımı için Bakanlığın resmi bir kılavuzu vardır: Çoktan Seçmeli Soru Yazım Kılavuzu.

Araçların birbirinden farkını ayrıntılı anlattığımız yazı: İzleme testi, rubrik ve kontrol listesi: hangisi ne zaman?

Farklılaştırma: destekleme ve zenginleştirme

TYMM programları farklılaştırmayı iki yönde ele alır: desteğe ihtiyacı olan öğrenciler için destekleme, hızlı öğrenen öğrenciler için zenginleştirme. İlkokul Matematik programına göre zenginleştirmede bir üst sınıfın öğrenme çıktısına yer verilmez. Yani zenginleştirme, öğrenciyi bir sonraki sınıfın konusuna taşımak değil, aynı çıktıyı derinleştirmektir.

Konuyu örneklerle anlattığımız yazı: Farklılaştırma: destekleme ve zenginleştirme etkinlikleri nasıl hazırlanır?

Planlama: yıllık plan ve ders planı

Yıllık planları okulun zümreleri hazırlar; Bakanlığın yayımladığı örnek çerçeve planlar esas alınır. Yıllık plan, eğitim öğretim yılının başlamasından itibaren 15 gün içinde okul müdürünce onaylanır (Eğitim ve Öğretim Çalışmalarının Planlı Yürütülmesine İlişkin Yönerge, md. 10).

Öğretmenlerin "günlük plan" dediği belgenin mevzuattaki adı ders planıdır. Aynı yönergeye göre ders planı; dersin diğer derslerle ilişkisini, konuyu, öğrenme çıktılarını, tarih ve süreyi, araç-gereç ve kaynakları, etkinlikleri, öğrencilerin bireysel farklılıklarını ve ölçme-değerlendirme etkinliklerini içerir. Ders planlarının tek tip olması da zorunlu değildir (md. 7 ve md. 12).

Çerçeve planlar taslak çerçeve planlar sayfasında yayımlanır. Programlar ayrıca, zümre öğretmenler kurulu kararıyla araştırma, proje ya da yerel çalışmalar için ders süresi ayrılmasına imkân veren okul temelli planlamayı da tanımlar (Okul temelli planlama).

Hangi sınıflar TYMM ile okutuluyor?

Geçiş kademelidir: 2024-2025'te 1, 5 ve 9. sınıflarla başlamıştır. 2026-2027 çerçeve plan sayfalarına göre bu yıl temel eğitimde 1, 2, 3 ve 5, 6, 7. sınıflar; ortaöğretimde hazırlık, 9 ve 10. sınıflar TYMM ile devam etmekte, 11. sınıfta ise uygulama başlamaktadır (temel eğitim, ortaöğretim).

Geçiş ders bazında da farklılık gösterebilir; Talim ve Terbiye Kurulu kararları bazı dersler için farklı başlangıç yılları belirlemiştir. Kendi dersiniz ve sınıfınız için hangi programın yürürlükte olduğunu Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığının güncel kararlarından kontrol etmenizi öneririz.

Kısacası

TYMM'de bir dersi hazırlamak, tema sayfasını okumakla başlar: öğrenme çıktısı ve süreç bileşenleri neyi hedeflediğinizi, temel kabuller nereden başlayacağınızı, öğrenme kanıtları nasıl ölçeceğinizi, farklılaştırma bölümü de kimin için neyi uyarlayacağınızı söyler.

Mekteb AI bu okuma işini sizin yerinize arka planda yapmak için tasarlandı: ders programınızdan o haftanın temasını ve öğrenme çıktılarını bulur, materyali bu çerçevede hazırlar, son sözü size bırakır. Ders planı tarafını merak ediyorsanız ders planı sayfamıza göz atabilirsiniz.