Akıllı tahtada etkinlik: sınıfta pratik kullanım önerileri

Akıllı tahta çoğu sınıfta günün büyük bölümünde açık durur, ama en sık kullanıldığı iş hâlâ PDF göstermek ya da video açmaktır. Oysa iyi hazırlanmış kısa bir etkinlik, beş dakikada bütün sınıfı tahtanın başına toplayabilir.

Bu yazıda akıllı tahtada etkinlik kullanırken işinize yarayacak önerileri üç başlıkta topladık: dersten önce, ders sırasında ve dersten sonra. Önerilerin bir kısmı genel sınıf deneyimine, bir kısmı da MEB'in tahtalar ve yapay zekâ kullanımıyla ilgili resmi belgelerine dayanıyor.

Önce tahtanızı tanıyın

Okullardaki etkileşimli tahtalarda, Samsun'daki pilot uygulamanın ardından 81 ilde kademeli olarak Pardus ETAP 23'e geçilmektedir (MEB duyurusu). Geçiş kademeli olduğu için okulunuzdaki tahtaların hepsinde aynı sürüm olmayabilir.

Bunun pratik sonucu basit: bir etkinliği sınıfa götürmeden önce, mümkünse aynı tahtada bir kez açıp deneyin. Masaüstü Pardus 23'ün varsayılan tarayıcısı Firefox ESR'dir (Pardus); tahtanızın tarayıcısı farklı da olabilir. Bir web etkinliği sizin bilgisayarınızda çalışıp tahtada farklı görünebilir.

İki ayrıntıyı daha bilmekte yarar var:

• ETAP 23'teki Teneffüs Modu uygulama ve web erişimini sınırlar; öğrenci hesabında izin verilen siteler de kısıtlanabilir (ETAP 23 oturum belgesi). Açmak istediğiniz site bu kısıtlara takılabilir; ders saatinde değil, önceden deneyin.
• Öğretmenler tahtaya EBA Mobil ile QR okutarak ya da USB anahtarla oturum açabilir. Tahtadan çıkarken oturumunuzu kapatmayı alışkanlık hâline getirin: tahtalar ortak kullanılır.

Dersten önce: etkinliği tahtaya göre hazırlayın

Bilgisayar ekranı için hazırlanmış bir içerik tahtada çoğu zaman küçük kalır. Hazırlarken şu noktalara bakın:

• Arka sıradan okunabilirlik: Yazı boyutunu "en arkadaki öğrenci okuyabilir mi?" sorusuna göre seçin. Bir ekranda az metin, büyük yazı her zaman daha iyi sonuç verir.
• Büyük dokunma alanları: Öğrenci tahtaya parmağıyla dokunacak. Düğmeler, sürüklenen kartlar ve seçenekler parmak ucundan geniş olmalı; birbirine çok yakın hedefler yanlış dokunmaya yol açar.
• Renk ve kontrast: TYMM ders kitabı inceleme kriterleri, etkileşimli içerikte renkler arasında yeterli kontrast sağlanmasını ve renk paletinin uluslararası erişilebilirlik ölçütlerine uymasını ister (TYMM inceleme kriterleri). Güneş alan sınıflarda soluk renkler tahtada neredeyse görünmez.
• İnternet kesintisi: Okul ağı ders ortasında yavaşlayabilir. Etkinlik açılırken tamamen yüklenen, sonra bağlantı gerektirmeyen içerikler daha güvenlidir.
• Bir ekran, bir iş: Her ekranda öğrenciden tek bir şey isteyin: bir soruyu yanıtlamak, kartları sıralamak ya da eşleştirmek.

Hangi etkinlik türleri tahtada iyi çalışır?

TYMM metinlerinde geçen pek çok teknik akıllı tahtaya çok uygundur. Birkaç örnek:

İngilizce 4. sınıf tema sayfasında öğrenme-öğretme uygulamaları arasında doğrudan "Smart Board" ve "Web 2.0" araçları anılır; İlkokul Matematik 4. sınıf tema sayfasında da EBA ve dijital pano gibi dijital araçlar geçer. Yani tahtayı derse katmak, programın da öngördüğü bir yoldur.

Tanılayıcı dallanmış ağaç gibi araçlar tahtada özellikle verimlidir: Her öğrencinin cevabını tek tek toplamak yerine sınıfça tartışarak ilerler, hangi ifadede takıldığınızı hemen görürsünüz.

Ders sırasında: tahtayı paylaşın

Tahtadaki etkinliğin en sık yapılan hatası, öğretmenin tahtanın önünde durup bütün dokunuşları kendisinin yapmasıdır. Birkaç öneri:

1. Önce düşünme süresi verin. Soruyu gösterin, herkes kendi kâğıdına ya da defterine yanıtını yazsın; sonra bir öğrenci tahtaya gelsin. Böylece tahtadaki öğrenci tek başına cevap vermez, bütün sınıf düşünmüş olur.
2. Sırayı adil dağıtın. Hep aynı gönüllüler kalkmasın. Sıra listesi ya da kura kullanmak, sessiz öğrencileri de tahtaya getirir.
3. Yanlış cevabı hemen düzeltmeyin. "Bu cevaba katılan var mı, neden?" diye sormak, yanlışı bütün sınıf için bir öğrenme fırsatına dönüştürür.
4. Etkinliği bölün. On soruluk bir etkinliği tek seferde değil, dersin farklı anlarına yayarak kullanın: girişte iki soru, etkinlik sonrasında üç soru gibi.
5. Süreyi gösterin. Sürenin ekranda görünmesi sınıfı odakta tutar; ama küçük sınıflarda süreyi baskı aracına dönüştürmeyin.

Dersten sonra: ne öğrendiniz?

Tahtadaki etkinlik bittiğinde elinizde öğrenmeye dair değerli bir bilgi vardır: Sınıf hangi soruda takıldı, hangi seçenek çok seçildi? Bunu bir kenara not etmek, bir sonraki dersin girişini hazırlamanın en kolay yoludur.

Tahtada yapılan etkinlik çoğunlukla biçimlendirici değerlendirme içindir; yani amacı not vermek değil, öğrenmenin nasıl ilerlediğini görmektir. Not veren araçlarla farkını ölçme ve değerlendirme yazımızda anlattık.

Yapay zekâ ve tahta: dikkat edilecek bir nokta

Eğitimde Yapay Zekâ Uygulamaları Etik Kılavuzu'na göre öğretmenin yapay zekâ ile ders materyali hazırlaması Etik Beyan Formu gerektirmez; materyalin doğruluğu ve müfredata uygunluğu öğretmenin sorumluluğundadır. Öğrencinin yapay zekâ ile soru-cevap ya da üretim yapması ve akıllı tahtada yapay zekâ destekli ders ise form gerektiren kullanımlar arasında sayılır (Etik Kılavuzu).

Okulunuzda yapay zekâ etiği ekibi kurulduysa sınıfta yapay zekâ kullanımıyla ilgili sorularınızı bu ekiple konuşabilirsiniz; Yapay Zekâ Uygulamaları Etik Kurulu Yönergesine göre bu ekip okul müdürünün başkanlığında kurulur.

Mekteb AI ile tahtada etkinlik

Mekteb AI'da hazırladığınız etkileşimli bir materyali akıllı tahtada açmak için hesabınıza tahtadan giriş yapmanız gerekmez. Materyallerim'de "Tahtada aç" dediğinizde 6 haneli bir Mekteb içerik kodu oluşur; tahtanın tarayıcısında mekteb.ai'yi açıp "Kodu gir" alanına bu kodu yazdığınızda içerik tam ekran açılır. Kodu tek ders, gün sonu ya da siz iptal edene kadar geçerli olacak şekilde seçebilirsiniz.

Tahtadaki gösterim sayfası salt okunurdur ve orada canlı yapay zekâ çalışmaz: tahtaya yalnızca sizin önceden hazırlayıp onayladığınız içerik gelir. Ayrıntılar için akıllı tahta sayfamıza bakabilirsiniz.

Tahtadaki etkinliğin kâğıt sürümünü hazırlarken de çalışma kâğıdı hazırlarken dikkat edilecek 10 nokta yazımız işinize yarayabilir.